STCW คืออะไร? ทำไมคนทำงานเรือต้องมี พร้อมหลักสูตรที่ต้องเรียนและการต่ออายุ

โดย ทีมงาน AMAN Thailand · เผยแพร่ 2 พฤศจิกายน 2569 · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด

สรุปสั้น ๆ

  • STCW คืออนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรฐานการฝึกอบรม การออกประกาศนียบัตร และการเข้ายามสำหรับคนประจำเรือ จัดทำโดยองค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) รับรองเมื่อ 7 กรกฎาคม 2521 (1978) และมีผลบังคับใช้ 28 เมษายน 2527 (1984)
  • หลักสูตรพื้นฐานที่ผู้ทำงานบนเรือต้องผ่านคือ Basic Safety Training 4 หลักสูตร ได้แก่ Personal Survival Techniques, Fire Prevention and Fire Fighting, Elementary First Aid และ Personal Safety and Social Responsibilities
  • ในประเทศไทย กรมเจ้าท่าเป็นผู้ออกประกาศนียบัตรให้ผู้ผ่านหลักสูตรจากสถานศึกษาที่ได้รับการรับรอง และมี Security Awareness เป็นหลักสูตรที่ Princess ระบุว่าจำเป็นสำหรับคนประจำเรือสำราญทุกคน
  • ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความชำนาญ (CoP) ตามประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565 มีอายุ 5 ปีนับแต่วันออก และต่ออายุด้วยหลักฐานการทำงานในทะเลหรือหลักสูตรทบทวน
  • ค่าเรียนและจำนวนวันของหลักสูตรต่างกันตามสถาบัน เราไม่พบตารางราคากลางจากแหล่งทางการ จึงไม่ระบุตัวเลข ให้ขอใบเสนอราคาจากสถานศึกษาที่อยู่ในรายชื่อของกรมเจ้าท่า

เมื่ออ่านประกาศรับสมัครงานเรือ คุณมักเจอคำว่า "ต้องมี STCW" บทความนี้อธิบาย STCW คืออะไร เป็นภาษาง่าย ๆ โดยอ้างอิงหน้าอนุสัญญาของ IMO และหน้าคู่มือของกองมาตรฐานคนประจำเรือ กรมเจ้าท่า ข้อมูลตรวจสอบเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2569

STCW คืออะไร

STCW ย่อมาจาก International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers เป็นอนุสัญญาที่ IMO จัดทำขึ้นเพื่อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำด้านการฝึกอบรม การออกประกาศนียบัตร และการเข้ายามของคนประจำเรือ ตามหน้าอนุสัญญา STCW ของ IMO อนุสัญญาฉบับปี 1978 เป็นฉบับแรกที่วางข้อกำหนดพื้นฐานเหล่านี้ในระดับสากล

จุดสำคัญของ STCW

  1. 7 ก.ค. 1978 (2521)รับรองอนุสัญญา STCW
  2. 28 เม.ย. 1984 (2527)อนุสัญญามีผลบังคับใช้
  3. 1 ก.พ. 1997 (2540)การแก้ไขครั้งใหญ่ปี 1995 มีผลบังคับใช้
  4. 25 มิ.ย. 2010 (2553)รับรองการแก้ไขที่กรุงมะนิลา (Manila amendments)
  5. 1 ม.ค. 2012 (2555)การแก้ไขที่มะนิลามีผลบังคับใช้ตามขั้นตอน tacit acceptance
ที่มา: IMO, International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers (STCW)

การที่ประเทศต่าง ๆ ใช้มาตรฐานเดียวกันทำให้ใบรับรองของคนประจำเรือไทยเป็นที่ยอมรับในเรือต่างชาติ ขณะที่นายจ้างและท่าเรือสามารถตรวจสอบได้ว่าผู้ทำงานบนเรือผ่านการฝึกตามเกณฑ์ ส่วนรายชื่อประเทศที่ IMO ยืนยันว่าบังคับใช้อนุสัญญาครบถ้วนเผยแพร่เป็นเอกสาร MSC.1/Circ.1163 เรายังไม่ได้เปิดฉบับปัจจุบันเพื่อยืนยันสถานะของประเทศไทย จึงไม่ระบุในบทความนี้

หลักสูตรพื้นฐานที่ใครก็ต้องมี: Basic Safety Training

หน้าแนะนำของรัฐบาลสหราชอาณาจักรระบุว่าผู้ที่ทำงานบนเรือในทุกฐานะต้องผ่านหลักสูตรพื้นฐาน 4 ส่วนตามตารางในหมวด VI ของ STCW Code ส่วนในประเทศไทย กรมเจ้าท่าเรียกกลุ่มนี้ว่า "สี่หลักสูตรพื้นฐาน (Basic Safety Training)" ในรายการประกาศนียบัตรที่ยื่นขอได้ ตารางด้านล่างแสดงองค์ประกอบ 4 ส่วน

องค์ประกอบของ Basic Safety Training ตาม STCW Code
หลักสูตรตารางใน STCW Codeความหมายคร่าว ๆ
Personal Survival TechniquesA-VI/1-1เอาตัวรอดเมื่อต้องละทิ้งเรือ
Fire Prevention and Fire FightingA-VI/1-2ป้องกันและดับไฟเบื้องต้นบนเรือ
Elementary First AidA-VI/1-3ปฐมพยาบาลเบื้องต้น
Personal Safety and Social ResponsibilitiesA-VI/1-4ความปลอดภัยส่วนบุคคลและความรับผิดชอบต่อส่วนรวมบนเรือ
ที่มา: GOV.UK (UK Maritime and Coastguard Agency), Seafarer training and certification · คำอธิบายภาษาไทยเป็นของผู้เขียน (ตรวจสอบ 2 พ.ย. 2569)

เราอ้างหน้าของ UK MCA เพราะเป็นแหล่งที่ระบุชื่อและตารางของทั้ง 4 ส่วนไว้ชัดเจน ตัวบทของ STCW Code เป็นข้อบังคับของ IMO ส่วนการนำไปใช้ในไทยอยู่ภายใต้ข้อบังคับและประกาศของกรมเจ้าท่า

หลักสูตรเพิ่มเติมตามตำแหน่ง

หน้าคู่มือยื่นประกาศนียบัตร COP/COE/GOC/CORของกรมเจ้าท่าแสดงรายการประกาศนียบัตรที่ขอได้ 21 รายการ ตารางต่อไปนี้ยกตัวอย่างหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับงานเรือสำราญและเรือสินค้า

ตัวอย่างประกาศนียบัตรในรายการของกรมเจ้าท่า
ประกาศนียบัตร (ภาษาอังกฤษตามหน้าคู่มือ)เงื่อนไขที่คู่มือระบุ
Basic Safety Training (สี่หลักสูตรพื้นฐาน)ถ้าผ่านการอบรมเกิน 5 ปี ต้องแสดงหลักฐานอบรมทบทวน
Security Awareness for All Seafarersไม่มีเงื่อนไขเพิ่มเติมที่ระบุ
Designated Security Duties for All Seafarersไม่มีเงื่อนไขเพิ่มเติมที่ระบุ
Advanced Fire Fightingถ้าผ่านการอบรมเกิน 5 ปี ต้องแสดงหลักฐานอบรมทบทวน
Survival Craft (เรือชูชีพและเรือช่วยชีวิตที่ไม่ใช่เรือเร็ว)ต้องมี sea service อย่างน้อย 6 เดือนในเรือ 500 GT ขึ้นไป และทบทวนหากอบรมเกิน 5 ปี
Ship's Cook (คนครัว)sea service อย่างน้อย 6 เดือนในเรือ 500 GT ขึ้นไป และต้องแนบหลักสูตรจากกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน
Crowd Management / Crisis Management and Human Behaviorไม่มีเงื่อนไขเพิ่มเติมที่ระบุ (หลักสูตรเกี่ยวกับเรือโดยสาร)
Basic Training on Tankers (Oil and Chemical)ต้องถือ Basic Safety Training ที่ยังไม่หมดอายุ
ที่มา: กรมเจ้าท่า กองมาตรฐานคนประจำเรือ, วิธียื่นประกาศนียบัตร COP, COE, GOC, COR (ตรวจสอบ 2 พ.ย. 2569) หลักสูตรกลุ่ม Crowd/Crisis Management เกี่ยวข้องกับเรือโดยสาร ซึ่งรวมถึงเรือสำราญ ควรตรวจกับประกาศงานของแต่ละบริษัท

สายเรือสำราญระบุเรื่อง STCW ต่างกัน Princess ระบุว่า STCW Security Awareness จำเป็นสำหรับคนประจำเรือสำราญทุกคน และสมุดคนประจำเรือกับ STCW จำเป็นสำหรับบางตำแหน่ง (ส่วนใหญ่สายเดินเรือและช่างกล) ส่วน MSC ระบุว่าการฝึกก่อนขึ้นเรือเป็นส่วนเสริมของ STCW ซึ่งเป็นข้อบังคับ ดังนั้นก่อนจ่ายค่าเรียน ควรถามบริษัทหรือดูประกาศงานว่าตำแหน่งนั้นต้องการหลักสูตรใด

ประกาศนียบัตรมีอายุกี่ปี และต่ออายุอย่างไร

ตามประกาศกรมเจ้าท่า ที่ 256/2565 (ราชกิจจานุเบกษา 3 มกราคม 2566) ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความสามารถ (CoC) และประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความชำนาญ (CoP) ที่ออกตามหมวด 2 และ 3 มีอายุ 5 ปีนับแต่วันที่ออก ส่วนหลักสูตรพื้นฐานความปลอดภัย เรือชูชีพและเรือช่วยชีวิต เรือเร็วช่วยชีวิต และการดับไฟชั้นสูง การต่ออายุต้องมีเอกสารอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ และต้องมีประกาศนียบัตรสุขภาพที่ยังไม่หมดอายุ

  • หลักฐานการทำงานในทะเลในหน้าที่ที่เหมาะสมอย่างน้อย 12 เดือนในช่วง 5 ปีก่อนหน้า หรืออย่างน้อย 3 เดือนในช่วง 6 เดือนก่อนวันหมดอายุ พร้อมหลักฐานการฝึกบนเรือ (drill) เช่น Muster List หรือ
  • หลักฐานการผ่านหลักสูตรทบทวน (Refresher course) ที่กรมเจ้าท่ารับรอง โดยต้องผ่านการอบรมไม่เกิน 5 ปีนับย้อนจากวันที่ยื่นต่ออายุ

เลือกสถานศึกษาที่กรมเจ้าท่ารับรอง

ประกาศนียบัตรจะออกได้ต่อเมื่อผู้เรียนผ่านหลักสูตรจากสถานศึกษาฝึกอบรมที่กรมเจ้าท่ารับรอง หน้า สถานศึกษาฝึกอบรมที่ได้รับการรับรอง ของกองมาตรฐานคนประจำเรือรวบรวมประกาศล่าสุด เช่น ประกาศกรมเจ้าท่าที่ 195/2569 (จำนวนสถานศึกษาและหลักสูตรที่ได้รับการรับรอง หมวด STCW) และที่ 196/2569 (หลักสูตรนอกอนุสัญญา STCW) รวมถึงรายชื่อผู้สอน หน้าดังกล่าวเป็นลิงก์ไปยังเอกสาร ไม่ได้แสดงรายชื่อสถาบันในหน้าเดียว ให้เปิดไฟล์ประกาศฉบับล่าสุด

ตัวอย่างสถาบันภาครัฐที่เปิดอบรมหลักสูตรกลุ่มนี้คือ ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี ซึ่งแบ่งหลักสูตรเป็นหมวด เช่น ความรู้พื้นฐานคนประจำเรือ เรือโดยสาร เรือบรรทุกสินค้าเหลวและสินค้าอันตราย และหลักสูตรเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย หน้าดังกล่าวไม่ระบุจำนวนวันหรือค่าธรรมเนียม ให้สอบถามสถาบันโดยตรง

ตรวจก่อนจ่ายค่าเรียน

  • ชื่อสถาบันและหลักสูตรอยู่ในประกาศรายชื่อสถานศึกษาที่ได้รับการรับรองล่าสุดของกรมเจ้าท่า
  • หลักสูตรที่จะเรียนตรงกับที่ประกาศงานหรือบริษัทระบุ ไม่ใช่เพียง "คอร์สสั้น"
  • ขอใบเสนอราคาและกำหนดการเป็นลายลักษณ์อักษร (ค่าเรียนและจำนวนวันต่างกันตามสถาบัน)
  • ถามว่าสถาบันดำเนินการยื่นขอประกาศนียบัตรกับกรมเจ้าท่าให้หรือไม่ และค่าธรรมเนียมของกรมเจ้าท่าแยกจากค่าเรียนหรือเปล่า
  • หลังได้ประกาศนียบัตร ตรวจสอบผ่าน ระบบ verify.md.go.th

คำถามที่พบบ่อย

STCW ย่อมาจากอะไร?

International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers เป็นอนุสัญญาของ IMO ว่าด้วยมาตรฐานการฝึกอบรม การออกประกาศนียบัตร และการเข้ายามของคนประจำเรือ

ต้องมี STCW ก่อนสมัครงานเรือไหม?

ขึ้นกับบริษัทและตำแหน่ง Princess ระบุว่า STCW Security Awareness จำเป็นสำหรับคนประจำเรือสำราญทุกคน ส่วนสมุดคนประจำเรือและ STCW เต็มรูปแบบจำเป็นสำหรับบางตำแหน่ง ควรอ่านประกาศงานของตำแหน่งนั้น

Basic Safety Training มีกี่หลักสูตร?

4 หลักสูตรตาม STCW Code ได้แก่ Personal Survival Techniques, Fire Prevention and Fire Fighting, Elementary First Aid และ Personal Safety and Social Responsibilities

ประกาศนียบัตร STCW มีอายุกี่ปี?

ตามประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565 ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความสามารถและความชำนาญที่ออกตามหมวด 2 และ 3 มีอายุ 5 ปีนับแต่วันที่ออก การต่ออายุต้องมีหลักฐานการทำงานในทะเลหรือหลักสูตรทบทวนตามเงื่อนไขของประกาศ

เรียน STCW ราคาเท่าไหร่ ใช้เวลากี่วัน?

เราไม่พบตารางราคาและจำนวนวันจากแหล่งทางการ ค่าเรียนต่างกันตามสถาบันและหลักสูตร ให้ขอใบเสนอราคาจากสถานศึกษาที่กรมเจ้าท่ารับรอง

ใช้ได้ทั่วโลกไหม?

STCW เป็นอนุสัญญาระหว่างประเทศ แต่การยอมรับใบรับรองในเรือของแต่ละประเทศอาจต้องมีการรับรอง (endorsement) เพิ่มเติมจากรัฐเจ้าของธงเรือ ตรวจสอบกับนายจ้างก่อน

อ่านต่อ

แหล่งอ้างอิง

  1. IMO. International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers (STCW) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  2. GOV.UK (UK Maritime and Coastguard Agency). Seafarer training, certification, examinations and careers · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  3. กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). วิธียื่นประกาศนียบัตร COP, COE, GOC, COR · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  4. กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). คู่มือประชาชน: ต่ออายุประกาศนียบัตร · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  5. กรมเจ้าท่า. ประกาศกรมเจ้าท่า ที่ 256/2565 เรื่อง กำหนดอายุประกาศนียบัตร ใบอนุญาตยกเว้นประกาศนียบัตร และการต่ออายุ (ราชกิจจานุเบกษา 3 ม.ค. 2566) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  6. กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). สถานศึกษาฝึกอบรมที่ได้รับการรับรอง · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  7. กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). ข้อมูลหลักสูตร (STCW และ Non-STCW) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  8. ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี. หลักสูตรการฝึกอบรม · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  9. กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). ระบบตรวจสอบประกาศนียบัตร · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  10. Princess Cruises. Jobs at sea (shipboard careers) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
  11. MSC Cruises. Working onboard · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569

ข้อมูลในบทความนี้เป็นแนวทางทั่วไป กฎระเบียบ ค่าธรรมเนียมและข้อกำหนดของบริษัทอาจเปลี่ยนแปลงได้ กรุณาตรวจสอบกับหน่วยงานทางการก่อนชำระเงินหรือลงนามในเอกสารใด ๆ