ใบอนุญาตคนประจำเรือมีกี่ประเภท? CoC, CoE, CoP ขอ สอบ และต่ออายุอย่างไร
สรุปสั้น ๆ
- คนส่วนใหญ่เรียก "ใบอนุญาตคนประจำเรือ" แต่เอกสารของกรมเจ้าท่ามีชื่อทางการ 3 กลุ่ม คือ ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความสามารถ (CoC), ประกาศนียบัตรรับรอง (CoE) และประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความชำนาญ (CoP)
- CoC/CoP ตามหมวด 2 และ 3 ของข้อบังคับมีอายุ 5 ปีนับแต่วันที่ออก ตามประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565
- ต่ออายุได้เมื่อมีประกาศนียบัตรสุขภาพที่ไม่หมดอายุ และมีเวลาทำงานในทะเลตามตำแหน่งอย่างน้อย 12 เดือนในช่วง 5 ปี (หรือ 3 เดือนในช่วง 6 เดือนก่อนหมดอายุ) หรือสอบ/อบรมแทน
- ค่าธรรมเนียมสอบและต่ออายุต่างกันตามตำแหน่ง เช่น ต้นเรือ/นายเรือเรือใหญ่ สอบ 5,000 บาท ต่ออายุ 2,500 บาท ตามตารางค่าธรรมเนียมของกรมเจ้าท่า
- บทความนี้ไม่ระบุจำนวนปี sea service ที่ต้องใช้เพื่อขอ CoC แต่ละชั้นครั้งแรก เพราะข้อมูลอยู่ในข้อบังคับที่เรายังไม่ได้เปิดอ่านจนครบ ให้ตรวจกับกองมาตรฐานคนประจำเรือ
เมื่อพูดถึง ใบอนุญาตคนประจำเรือ ผู้ที่เตรียมเป็นนายประจำเรือหรือลูกเรือชั้นสูงมักสับสนว่าเอกสารใดคือใบอะไร บทความนี้เรียบเรียงจากหน้าคู่มือของกองมาตรฐานคนประจำเรือ กรมเจ้าท่า และประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565 ที่เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษา เพื่อแยกชนิดเอกสาร อายุ การต่ออายุ และค่าธรรมเนียม ข้อมูลตรวจสอบเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2569
ชื่อเอกสารที่ถูกต้อง: CoC, CoE และ CoP
ประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565 นิยามคำว่า "ประกาศนียบัตร" ว่าหมายถึงเอกสารสามชนิดนี้ ซึ่งออกตามข้อบังคับกรมเจ้าท่าว่าด้วยการสอบความรู้ผู้ทำการในเรือเดินทะเลใกล้ฝั่งและเรือเดินทะเลระหว่างประเทศ พ.ศ. 2565
| ชื่อไทย | ชื่ออังกฤษ | ตัวอย่างที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความสามารถ | Certificate of Competency (CoC) | ตามชั้นตำแหน่งนายประจำเรือและช่างกลเรือ |
| ประกาศนียบัตรรับรอง | Certificate of Endorsement (CoE) | เช่น การรับรองประกาศนียบัตรที่ออกโดยรัฐอื่นตามข้อ 48 ของข้อบังคับ (อายุไม่เกิน 1 ปี) |
| ประกาศนียบัตรแสดงความรู้ความชำนาญ | Certificate of Proficiency (CoP) | หลักสูตรเฉพาะ เช่น Basic Safety Training ดู บทความ STCW |
คำว่า "ใบอนุญาต" ในภาษาพูดจึงอาจหมายถึงใบใดใบหนึ่งข้างต้น ในบทความนี้เราใช้ชื่อทางการตามกรมเจ้าท่า และคำที่ผู้คนค้นหาอยู่ในหัวข้อเท่านั้น ส่วน "ใบอนุญาตยกเว้นประกาศนียบัตร (Dispensation)" เป็นอีกชนิดที่ประกาศระบุอายุไม่เกินวันหมดอายุของ CoC และไม่เกิน 6 เดือนนับแต่วันที่ออก
เอกสารของคนประจำเรือ 4 กลุ่ม
| กลุ่ม | ตัวอย่าง | อ่านต่อ |
|---|---|---|
| ประจำตัว | หนังสือคนประจำเรือ (สมุดคนประจำเรือ) | ขอที่กรมเจ้าท่า |
| ฝึกอบรม | Basic Safety Training, Security Awareness, Advanced Fire Fighting (CoP) | STCW คืออะไร |
| ความสามารถตามตำแหน่ง | CoC สำหรับนายประจำเรือและช่างกล และ CoE | บทความนี้ |
| สุขภาพ | ประกาศนียบัตรสุขภาพ (คร.5) ต้องไม่หมดอายุขณะยื่นขอและต่ออายุ | คู่มือกรมเจ้าท่า |
ตำแหน่งที่กรมเจ้าท่ากำหนดไว้ในตารางค่าธรรมเนียม
ตารางค่าธรรมเนียมของกองมาตรฐานคนประจำเรือแบ่งตำแหน่งตามข้อบังคับ พ.ศ. 2565 ซึ่งสะท้อนตำแหน่งที่ออกประกาศนียบัตรได้ ตารางด้านล่างคัดมาเฉพาะตำแหน่งเรือเดินทะเลระหว่างประเทศ
| ตำแหน่ง | ค่าสอบ | ค่าต่ออายุ |
|---|---|---|
| นายเรือ (Master) 3,000 GT ขึ้นไป | 5,000 | 2,500 |
| ต้นเรือ (Chief Mate) 3,000 GT ขึ้นไป | 5,000 | 2,500 |
| ต้นเรือ 500–3,000 GT | 4,000 | 2,000 |
| นายยามเดินเรือ (OICNW) 500 GT ขึ้นไป | 3,500 | 1,750 |
| ต้นกลเรือ (Chief Engineer) 3,000 kW ขึ้นไป | 5,000 | 2,500 |
| ต้นกลเรือ 750–3,000 kW | 4,000 | 2,000 |
| ช่างกลเรือชั้นสอง (Second Engineer) 3,000 kW ขึ้นไป | 4,500 | 2,250 |
| นายยามช่างกล 750 kW ขึ้นไป | 3,000 | 1,500 |
| นายช่างอิเล็กโทรเทคนิคอล (ETO) | 3,000 | 1,500 |
| ลูกเรือชำนาญงาน ฝ่ายเดินเรือ (Able seaman, deck) | 800 | 400 |
| ลูกเรือชำนาญงาน ฝ่ายช่างกล (Able seaman, engine) | 800 | 400 |
ตารางชั้นและกำลังเรือ (GT, kW) เป็นหน่วยที่กรมเจ้าท่าใช้กำหนดตำแหน่ง ส่วนขอบเขตหน้าที่ของแต่ละชั้นตามตาราง A-II และ A-III ของ STCW Code เรายังไม่ได้เปิดอ่านจากแหล่งต้นฉบับ จึงไม่ขยายความ
ขั้นตอนขอประกาศนียบัตร
-
เตรียมประกาศนียบัตรสุขภาพและรูปถ่าย
รูปถ่ายชุดสุภาพ พื้นหลังขาว ไม่ใส่แว่น ไม่ยิ้ม ถ่ายไม่เกิน 6 เดือน ไฟล์ .jpg ตั้งชื่อด้วยเลขบัตรประชาชน 13 หลัก และประกาศนียบัตรสุขภาพ (คร.5) ที่ยังไม่หมดอายุ
-
เตรียมใบตรวจสอบเวลาทำงานในทะเล (ถ้าจำเป็น)
บางรายการต้องแนบใบตรวจสอบระยะเวลาปฏิบัติงานในทะเลที่ออกโดยกรมเจ้าท่า ขอได้ทางแอป E285 PLUS
-
ยื่นแบบฟอร์มออนไลน์
ยื่นผ่าน Google Form ตามคู่มือยื่นประกาศนียบัตร กรมเจ้าท่าใช้อีเมลเป็นช่องทางติดต่อหลัก
-
ชำระเงินและติดตามผล
เมื่อกรมเจ้าท่าอนุมัติเอกสารจะส่ง QR Code ทางอีเมล ต้องชำระภายใน 23:59 น. ของวันที่ได้รับ มิฉะนั้นคำขอจะถูกยกเลิก (ตามคู่มือต่ออายุ)
ผู้ที่ต้องสอบความรู้เพื่อขอ CoC หรือต่ออายุแบบสอบ ดู คู่มือการสอบความรู้ และกำหนดการสอบประจำปี 2569 ที่ ssd.md.go.th/knowledge-test-schedule คู่มือการสอบไม่ได้ระบุคุณสมบัติด้านเวลาทำงานในทะเลหรือการศึกษาไว้ในหน้า ให้ดูในข้อบังคับกรมเจ้าท่า พ.ศ. 2565 ที่หน้าดังกล่าวลิงก์ไว้
อายุและการต่ออายุ
อายุของประกาศนียบัตรตามประกาศ 256/2565
- CoC และ CoP (หมวด 2 และ 3)5 ปีนับแต่วันที่ออก
- CoE ประกาศนียบัตรที่ออกโดยรัฐอื่นไม่เกินวันหมดอายุของใบต้นทาง และไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ออก
- ใบอนุญาตยกเว้น (Dispensation)ไม่เกินวันหมดอายุของ CoC และไม่เกิน 6 เดือนนับแต่วันที่ออก
การต่ออายุ CoC และ CoP หมวด 2 และ 3 ตามข้อ 5.1 ของประกาศ ผู้ขอต้องมีประกาศนียบัตรสุขภาพที่ยังไม่หมดอายุ และต้องมีการปฏิบัติงานในทะเลตามตำแหน่งที่ระบุในใบ อย่างน้อย 12 เดือนในช่วง 5 ปีก่อนหน้า หรืออย่างน้อย 3 เดือนในช่วง 6 เดือนก่อนวันหมดอายุ หากเวลาไม่ครบ ให้ใช้วิธีทดแทนอย่างใดอย่างหนึ่ง
| ประเภท | ทางเลือกทดแทน |
|---|---|
| ลูกเรือชำนาญงานช่างกล, ETO, ลูกเรืออิเล็กโทรเทคนิคอล | สอบประเมินภาคทฤษฎีด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ในชั้นที่ต่ออายุ |
| ตำแหน่งอื่น | สอบประเมินด้วยการสัมภาษณ์ในชั้นที่ต่ออายุ |
| ทุกประเภท (ทางเลือกอีกทาง) | ผ่านหลักสูตรเพื่อต่ออายุในชั้นนั้น จากสถานศึกษาที่กรมเจ้าท่ารับรอง |
คู่มือต่ออายุสรุปเงื่อนไขทำนองเดียวกันว่า ถ้าทำงานในตำแหน่งเดียวกันบนเรือเดินทะเลระหว่างประเทศหรือใกล้ฝั่งครบ 12 เดือนใน 5 ปีให้ต่ออายุได้ ถ้าทำงานต่างตำแหน่งนับเวลาเพียงครึ่งหนึ่ง และกรณีทำงานบนบกต้องมีหลักฐานงานที่เกี่ยวข้องอย่างน้อย 2 ปีใน 5 ปี คู่มือนี้และประกาศไม่ระบุตัวเลขเดียวกันทุกประการ ให้ยึดตัวบทในประกาศและตรวจกับกองมาตรฐานคนประจำเรือก่อนยื่น
ทำงานเรือต่างชาติ: ประกาศนียบัตรรับรอง (CoE) และ flag state
เรือต่างประเทศมักต้องการให้ประกาศนียบัตรได้รับการรับรองจากรัฐเจ้าของธงเรือ ประกาศ 256/2565 กำหนดอายุของ CoE ที่รับรองประกาศนียบัตรที่ออกโดยรัฐภาคีอื่นไว้ไม่เกิน 1 ปี ส่วนวิธีการยื่นและค่าธรรมเนียมของแต่ละประเทศเจ้าของธง (เช่น ปานามา ไลบีเรีย หมู่เกาะมาร์แชลล์) เรายังไม่ได้ตรวจสอบจากหน่วยงานของประเทศเหล่านั้น จึงไม่ระบุรายละเอียด ให้สอบถามนายจ้างหรือบริษัทจัดหาคนประจำเรือที่ได้รับอนุญาต
ใบปลอมและการตรวจสอบ
กรมเจ้าท่ามีระบบตรวจสอบประกาศนียบัตรและหนังสือคนประจำเรือที่ verify.md.go.th เจ้าของเรือและบริษัทจัดหางานใช้ตรวจเอกสารของผู้สมัคร และคุณใช้ตรวจเอกสารของตัวเองได้ การซื้อ "ใบรับรอง" โดยไม่ผ่านการอบรมและสอบเป็นความเสี่ยงทั้งทางกฎหมายและความปลอดภัยบนเรือ
คำถามที่พบบ่อย
ใบอนุญาตคนประจำเรือหมดอายุเมื่อไหร่?
CoC และ CoP ที่ออกตามหมวด 2 และ 3 มีอายุ 5 ปีนับแต่วันที่ออก ตามประกาศกรมเจ้าท่าที่ 256/2565 ส่วน CoE ของประกาศนียบัตรที่ออกโดยรัฐอื่นมีอายุไม่เกิน 1 ปี
ต่ออายุที่ไหน?
ที่กองมาตรฐานคนประจำเรือ กรมเจ้าท่า ผ่านแบบฟอร์มออนไลน์ตามคู่มือ ติดต่อฝ่ายสอบความรู้ 02-2374150-7 ต่อ 1202 หรืออีเมล SEAFARERS@MD.GO.TH
ต่ออายุต้องมีเวลาทำงานในทะเลเท่าไหร่?
อย่างน้อย 12 เดือนในช่วง 5 ปีก่อนหน้า หรืออย่างน้อย 3 เดือนในช่วง 6 เดือนก่อนวันหมดอายุ ตามตำแหน่งที่ระบุในใบ หากไม่ครบสามารถใช้การสอบหรือหลักสูตรต่ออายุแทนได้
ค่าธรรมเนียมต่ออายุเท่าไหร่?
ขึ้นกับตำแหน่ง เช่น ต้นเรือ 500–3,000 GT ต่ออายุ 2,000 บาท นายเรือ 3,000 GT ขึ้นไปต่ออายุ 2,500 บาท ลูกเรือชำนาญงาน 400 บาท ตามตารางค่าธรรมเนียมของกรมเจ้าท่า
ทำงานเรือต่างชาติต้องมีอะไรเพิ่มไหม?
เรือต่างชาติอาจต้องการการรับรองจากรัฐเจ้าของธงเรือ (endorsement) และเอกสารตามที่นายจ้างกำหนด ควรสอบถามนายจ้างหรือบริษัทจัดหางานที่ได้รับอนุญาตตั้งแต่ก่อนสมัคร
ใบเก่าเปลี่ยนเป็นแบบใหม่ได้ไหม?
หน้าแรกของกองมาตรฐานคนประจำเรือมีประกาศเรื่องแบบ CoP และ COE ที่ปรับปรุงเมื่อ 30 มิถุนายน 2569 เรายังไม่ได้อ่านรายละเอียด ให้ตรวจประกาศฉบับนั้นและสอบถามกองมาตรฐานคนประจำเรือ
อ่านต่อ
แหล่งอ้างอิง
- กรมเจ้าท่า. ประกาศกรมเจ้าท่า ที่ 256/2565 เรื่อง กำหนดอายุประกาศนียบัตร ใบอนุญาตยกเว้นประกาศนียบัตร และการต่ออายุ (ราชกิจจานุเบกษา 3 ม.ค. 2566) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). วิธียื่นประกาศนียบัตร COP, COE, GOC, COR · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). คู่มือประชาชน: ต่ออายุประกาศนียบัตร · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). คู่มือประชาชน: การสอบความรู้ · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). ตารางค่าธรรมเนียม · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมเจ้าท่า (กองมาตรฐานคนประจำเรือ). ระบบตรวจสอบประกาศนียบัตรและหนังสือคนประจำเรือ · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- ราชกิจจานุเบกษา. พระราชบัญญัติแรงงานทางทะเล พ.ศ. 2558 (มาตรา 35) (8 ต.ค. 2558) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- ILO. Maritime Labour Convention, 2006, as amended (แก้ไข 2022) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
- กรมการจัดหางาน. ทะเบียนบริษัทจัดหางานให้คนหางานเพื่อไปทำงานเป็นคนประจำเรือ (ปีงบประมาณ 2567) (ข้อมูล ณ 25 ก.ย. 2567) · ตรวจสอบเมื่อ 2 พ.ย. 2569
ข้อมูลในบทความนี้เป็นแนวทางทั่วไป กฎระเบียบ ค่าธรรมเนียมและข้อกำหนดของบริษัทอาจเปลี่ยนแปลงได้ กรุณาตรวจสอบกับหน่วยงานทางการก่อนชำระเงินหรือลงนามในเอกสารใด ๆ